سیستم عصبی خودگردان چیست

سیستم عصبی خودگردان تنظیم کننده انواع فرایندهای بدن است که بدون تلاش آگاهانه انجام می شود. سیستم خودگردان بخشی از سیستم عصبی محیطی است که وظیفه تنظیم عملکردهای غیر ارادی بدن مانند ضربان قلب، جریان خون، تنفس و هضم را بر عهده دارد.

بررسی اجمالی

این سیستم در ادامه به سه شاخه تقسیم می شود: سیستم سمپاتیک ، سیستم پاراسمپاتیک و سیستم عصبی روده ای.

  • بخش سمپاتیک سیستم عصبی خودگردان، پاسخ های جنگ یا گریز را تنظیم می کند. این بخش همچنین وظایفی مانند شل کردن مثانه، افزایش سرعت ضربان قلب و گشاد شدن مردمک چشم را انجام می دهد.
  • بخش پاراسمپاتیک سیستم عصبی خودگردان به حفظ عملکردهای طبیعی بدن و حفظ منابع فیزیکی کمک می کند. این بخش همچنین وظایفی از قبیل کنترل مثانه، کاهش سرعت ضربان قلب و انقباض مردمک چشم را انجام می دهد.
  • همچنین سیستم عصبی خودگردان از جزء سومی معروف به سیستم عصبی روده ای تشکیل شده است که محدود به دستگاه گوارش است.

نحوه عملکرد

سیستم عصبی خودگردان با دریافت اطلاعات از محیط و سایر قسمت های بدن عمل می کند. سیستم های سمپاتیک و پاراسمپاتیک تمایل به اقدامات متضادی دارند، و یک سیستم پاسخی را تحریک می کند که دیگری آن را مهار می کند.

بیش از این تصور می شد که تحریک از طریق سیستم سمپاتیک انجام می شود، در حالی که مهار از طریق سیستم پاراسمپاتیک اتفاق می افتد. با این حال استثناهای زیادی در این مورد یافت شده است.

امروزه، سیستم سمپاتیک به عنوان یک سیستم سریع پاسخ دهنده ای شناخته می شود، که بدن را برای عمل در جایی که سیستم پاراسمپاتیک برای خنثی کردن پاسخ ها بسیار کندتر عمل می کند، بسیج می کند.

به عنوان مثال، سیستم عصبی سمپاتیک در حالی برای افزایش فشار خون عمل خواهد کرد، که سیستم عصبی پاراسمپاتیک برای کاهش آن عمل می کند. این دو سیستم به طور مشترک برای مدیریت پاسخ های بدن بسته به شرایط و نیاز کار می کنند.

به طور مثال اگر با تهدیدی روبرو هستید و نیاز به فرار دارید، سیستم سمپاتیک بدن شما را سریعاً آماده می کند تا وارد عمل شود. هنگامی که تهدید برطرف شد، سیستم پاراسمپاتیک شروع به کاهش این پاسخ ها می کند، و بدن شما را به آرامی به حالت استراحت و طبیعی خود باز می گرداند.

وظایف سیستم عصبی خودگردان

سیستم عصبی خودگردان انواع فرآیندهای داخلی را کنترل می کند، از جمله:

  • گوارش
  • فشار خون
  • ضربان قلب
  • ادرار و تخلیه شکم
  • پاسخ مردمک
  • میزان تنفس
  • پاسخ جنسی
  • دمای بدن
  • متابولیسم
  • تعادل الکترولیتی
  • تولید مایعات بدن از جمله عرق و بزاق
  • واکنش های احساسی

مسیرهای عصبی خودمختار اعضای مختلف را به ساقه مغز یا نخاع متصل می کند. همچنین دو انتقال دهنده عصبی یا پیام رسان شیمیایی اصلی وجود دارد که برای برقراری ارتباط در سیستم عصبی خودگردان مهم هستند.

  • نوراپی نفرین اغلب در سیستم سمپاتیک کار می کند تا اثر تحریک کننده ای بر بدن داشته باشد.
  • از استیل کولین اغلب در سیستم پاراسمپاتیک استفاده می شود تا اثر مهاری داشته باشد.

مشکلات احتمالی

هنگامی که اجزای پاراسمپاتیک و سمپاتیک سیستم عصبی خودگردان ناهمگام می شوند، افراد می توانند یک اختلال غیر ارادی را تجربه کنند که به آن نوروپاتی اتونومیک نیز گفته می شود.

انواع مختلفی از اختلالات غیرارادی وجود دارد که هر کدام از آن ها علائم منحصر به فرد خود را دارند، از جمله:

  • فلج حاد غیر ارادی
  • نوروپاتی اتونومیک خانوادگی (سندرم رایلی دی)
  • افت فشار خون بدون علت مشخص
  • آتروفی سیستم چندگانه
  • افت فشار خون ارتواستاتیک
  • افت فشار خون بعد از غذا
  • افت فشار خون ثانویه

این اختلالات می توانند به تنهایی یا در نتیجه سایر شرایطی که باعث اختلال در سیستم عصبی خودگران می شود اتفاق بیفتند، از جمله:

  • افزایش سن
  • سوء مصرف الکل یا داروها
  • بیماری خودایمنی
  • سرطان
  • سندرم خستگی مزمن
  • دیابت
  • بیماری پارکینسون
  • نوروپاتی محیطی
  • اختلالات نخاعی
  • تروما
سیستم عصبی
Google Images/ Nervous System

علائم

اگر سیستم عصبی خودگردان شما یا یکی از عزیزانتان دچار اختلال شده است، ممکن است یک یا چند مورد از علائم زیر را داشته باشید. بعضی از افراد در یک زمان یک گروه از علائم را تجربه می کنند، و در یک زمان دیگر با یک دسته دیگر از علائم روبرو می شوند.

این علائم می توانند زودگذر و غیرقابل پیش بینی باشند، و یا در اثر شرایط یا اقدامات خاصی، مانند بعد از خوردن بعضی غذاها یا سریع ایستادن ایجاد شوند.

  • مشکل تخلیه مثانه
  • درد و ناراحتی
  • سرگیجه یا سبکی سر هنگام ایستادن
  • اختلال در نعوظ
  • ضعف
  • خستگی و سستی
  • علائم دستگاه گوارش
  • افت فشار خون (فشار خون پایین)
  • عدم پاسخ مردمک چشم
  • کمبود عرق یا تعریق زیاد
  • بی حسی و گزگز شدن بدن
  • اضطراب یا افسردگی شدید
  • تپش قلب
  • بی اختیاری ادرار

تشخیص و درمان

تشخیص اختلال غیر ارادی نیاز به ارزیابی پزشک دارد که ممکن است شامل معاینه بدنی، ثبت فشار خون به صورت خوابیده و ایستاده، آزمایش پاسخ تعریق و نوار قلب باشد. تشخیص اختلال غیر ارادی اغلب مشکل است. زیرا هم معاینه فیزیکی و هم آزمایشات آزمایشگاهی می توانند به حالت طبیعی برگردند.

در حال حاضر هیچ “درمانی” برای این اختلال وجود ندارد، با این وجود بسته به نوع اختلال خودگردان، روش هایی برای درمان علائم وجود دارد.

سخن آخر

سیستم عصبی خودگردان نقش مهمی در بدن انسان بازی می کند، و بسیاری از فرایندهای خودکار بدن را کنترل می کند. این سیستم همچنین به آماده سازی بدن برای مقابله با استرس و تهدیدها، و همچنین بازگشت بدن به حالت استراحت پس از آن کمک می کند.

با کسب اطلاعات بیشتر در مورد این قسمت از سیستم عصبی می توان درک بهتری از فرآیندهای زمینه ساز بسیاری از رفتارها و پاسخ های انسانی داشت.

بیشتر بخوانید: چیزهایی که باعث می شود شادتر باشیم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.